KARS’TAN GERİYE NE KALDI!
Şekil 1-

Osmanlı Arşivinde Kars/Kadirli’nin

1530yılında durumuna açıklayan Tapu

Tahrir defteri
Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın görevlendirdiği “yazıcılar” 1530 yılında Maraş’a bağlı “Kars” şehrine geldiler. Sancak beyi, alaybeyi, kadı, müderris ve tımarlı sipahilerle görüştüler. Onlar için önem taşıyan husus elleri altındaki “altın sarısı” defter sayfalarına Kars’ın nüfus ve mülküyet bilgilerini yazmaktı. Şehir merkezindeki mahallelerde yerleşenler, zaman zaman gelen Yörük ve Türkmenlerin beyleri ile birlikte kasabaya uğraması ve alışveriş yapması önem taşıyordu. Yazıcılar öncelikle Kars şehrindeki mahalleleri dolaştılar ve isimlerini, hane miktarlarını yazdılar. Şehrin o günkü yerleşim düzeni hakkındaki bilgiler/mahalleler şöyle idi: Kasabkaralıgöz Selman,Çobanlı, Varsakoğlu,Alamescid, Kars içi, Şaduman Lala,Sungurbeyli, Mandeoğulları, Salmanoğlu, Susakoğlu, Hüsam divane, Ali Naib, Ertaşoğlu, Karaçoban, Kuşcu İldaş, Yörükler, Divane Danyal, Perakende Kars içi… 18 mahallede 373 hane/ev vardı. İnsan sayısı da 2.000 civarındaydı. Kars şehrinin de içinde yer aldığı Sancak ise büyükçe bir vilayet gibi idi. Erciyes dağından –Gavurdağlarına kadar uzanan geniş bir alanda Göksun, Mekelkin, Haçin, Sunbas,Andırın,Çokak, Geben, Haruniye, Savrun nahiyeleri vardı. Karamanlı,Demircili,Zakirli, Kavurgalı, Farsak, Avşar adını taşıyan Yörük oymakları,yüzlerce oba ve binlerce insan yaşıyordu. Bir savaş zamanında Sancakbeyi ve Alaybeyi’nin emrinde nerede ise 5.000’i aşkın asker savaşa gidiyordu. Yazıcılar, yaylalarda ve kışla merkezlerinde yaşayan Yörük obalarının isimlerini de yazdılar. Tarım ürünlerini pamuk,küncü,arpa yulaf, çeltik, hatta arı kovanları bile sayılmıştı. Devletin alacağı vergiler ve asker kaynağı da böylece tespit edilmişti. Defterin yazıldığı yıllarda Osmanlı bir “Dünya Devleti” idi. Sınırları kuzeyde Moskova yakınlarından, güneyde Kongo’ya… Batı’da Viyana kapılarından, Doğu’da Hazar sahillerine kadar uzanıyordu. Aradan geçen zaman içinde Kars şehrinin mahalle isimleri ile birlikte tarihi “Yörük-Türkmen” şehri yok olup gitti. Geriye sadece “Ala mescit mahallesi” yazılı ismin bulunduğu yerde aynı adı taşıyan tarihi yapı kalmıştı. Bir de 1530 tarihli “altın sayfalı” sararmış Tapu-Tahrir defteri… Soyumuzu, kültürümüzü, tarihi hafızamızı canlandıran bir eşsiz kaynak.

Yavuz Sultan Seılim’in 1515 yılında Savrun vadisinde kaplan avlaması minyatürü.